ପ୍ରଫେସର (ଡ଼ଃ) ବିଭୂତି ଭୂଷଣ ମଲିକ
ଆଜିର ଯୁବପିଢ଼ି ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ଗତି କରୁଛି। ସୂଚନା ପ୍ରଯୁକ୍ତି, କୃତ୍ରିମ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା, ସୋସିଆଲ ମିଡିଆ, ପ୍ରତିଯୋଗିତା ଓ ଅସୀମ ସମ୍ଭାବନାର ଯୁଗରେ ବଞ୍ଚୁଥିବା ଏହି ପିଢ଼ି ବାହ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସଫଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଭିତରେ ଭିତରେ ଚିନ୍ତା, ଅବସାଦ, ଏକାକୀପଣ, ଅନିଶ୍ଚିତତା ଓ ମାନସିକ ଅସ୍ଥିରତାର ଶିକାର ହେଉଛି। ଏପରି ସମୟରେ ଓଡ଼ିଆ ଭକ୍ତି ସାହିତ୍ୟର ଏକ ଅମୂଲ୍ୟ ବାଣୀ— “କରି କରାଉ ଥାହି ମୁହିଁ, ତୋ ବିନୁ ଅନ୍ୟଗତି ନାହିଁ”— କେବଳ ଏକ ଭକ୍ତିଗୀତର ପଙ୍କ୍ତି ନୁହେଁ; ଏହା ଏକ ଜୀବନ ଦର୍ଶନ, ଯାହା ମଣିଷକୁ ଅହଂକାରରୁ ନମ୍ରତା, ଅସ୍ଥିରତାରୁ ସ୍ଥିରତା ଏବଂ ଭୟରୁ ବିଶ୍ୱାସ ଆଡ଼କୁ ନେଇଯାଏ।
ଏହି ପଙ୍କ୍ତିର ମୂଳ ଚିନ୍ତାଧାରା ଭାରତୀୟ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପରମ୍ପରାର ଅନନ୍ୟ ଦର୍ଶନ ଉପରେ ଆଧାରିତ। ମଣିଷ କର୍ତ୍ତା ନୁହେଁ; ସେ କେବଳ ଏକ ମାଧ୍ୟମ। ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି, ସମସ୍ତ ପ୍ରେରଣା ଓ ସମସ୍ତ ସଫଳତାର ମୂଳ ହେଉଛନ୍ତି ପରମ ସତ୍ତା। “ମୁଁ କରୁଛି” ଏହି ଅହଂକାର ହିଁ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖର କାରଣ, ଆଉ “ସେ କରାଉଛନ୍ତି, ମୁଁ ତାଙ୍କର ଉପକରଣ” ଏହି ଭାବନା ହିଁ ମୁକ୍ତିର ପଥ।
ଭଗବଦ୍ଗୀତାରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କହିଛନ୍ତି— “ନିମିତ୍ତମାତ୍ରଂ ଭବ ସବ୍ୟସାଚିନ୍।” ଅର୍ଥାତ୍, ତୁମେ କେବଳ ଏକ ନିମିତ୍ତ ମାତ୍ର। ଏହି ଦର୍ଶନ ସହ “କରି କରାଉ ଥାହି ମୁହିଁ, ତୋ ବିନୁ ଅନ୍ୟଗତି ନାହିଁ”ର ଗଭୀର ସାମ୍ୟ ରହିଛି। ଏଠାରେ ମଣିଷ ନିଜର ସୀମାବଦ୍ଧତାକୁ ସ୍ୱୀକାର କରେ ଏବଂ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ପ୍ରତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମର୍ପଣର ଭାବ ପ୍ରକାଶ କରେ।
ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିରେ ସମର୍ପଣ କେବେ ଦୁର୍ବଳତାର ପ୍ରତୀକ ନୁହେଁ। ବରଂ ଏହା ଆତ୍ମଶକ୍ତିର ଉତ୍ସ। ଯେତେବେଳେ ମଣିଷ ନିଜର ସୀମାକୁ ଚିହ୍ନିପାରେ, ସେତେବେଳେ ସେ ପ୍ରକୃତ ଶକ୍ତିର ସନ୍ଧାନ ପାଏ। ଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତିର ମୂଳ ଶିକ୍ଷା ମଧ୍ୟ ଏହି— ଭକ୍ତି, ବିନୟ, ସେବା ଓ ସମର୍ପଣ।
ଆଜିର ଯୁବକ-ଯୁବତୀମାନେ ଅନେକ ସମୟରେ ନିଜ ସଫଳତାକୁ ନିଜର ଏକମାତ୍ର ପରିଚୟ ବୋଲି ଭାବନ୍ତି। ପରୀକ୍ଷାରେ ଭଲ ଫଳ ନ ଆସିଲେ, ଚାକିରି ନ ମିଳିଲେ, ସମ୍ପର୍କରେ ବିଫଳତା ଆସିଲେ କିମ୍ବା ସୋସିଆଲ ମିଡିଆର ତୁଳନାରେ ନିଜକୁ ପଛରେ ଦେଖିଲେ ସେମାନେ ନିରାଶ ହୋଇପଡ଼ନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ମନରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠେ— “ମୁଁ ବିଫଳ କାହିଁକି?” କିନ୍ତୁ ଯଦି ସେମାନେ ଏହି ଗୁରୁମନ୍ତ୍ରକୁ ଜୀବନରେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ତେବେ ସେମାନଙ୍କ ଚିନ୍ତାଧାରା ବଦଳିଯିବ। ସେମାନେ କହିବେ— “ମୁଁ ମୋର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କରିବି, ଫଳ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଇଚ୍ଛା।” ଏହି ଭାବନା ମାନସିକ ଚାପକୁ ବହୁ ପରିମାଣରେ କମାଇପାରେ।
ବିଶ୍ୱ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସଂଗଠନ ସମେତ ବିଭିନ୍ନ ଅଧ୍ୟୟନ କହୁଛି ଯେ ଯୁବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଡିପ୍ରେସନ, ଆଞ୍ଜାଇଟି ଓ ଆତ୍ମହତ୍ୟା ପ୍ରବଣତା ବଢ଼ୁଛି। ଔଷଧ ଓ ପରାମର୍ଶ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଆବଶ୍ୟକ, କିନ୍ତୁ ତାହା ସହିତ ଜୀବନକୁ ଦେଖିବାର ଏକ ସକାରାତ୍ମକ ଦର୍ଶନ ମଧ୍ୟ ସମାନ ଭାବରେ ଆବଶ୍ୟକ। ଭାରତୀୟ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପରମ୍ପରା ମଣିଷକୁ ଶିଖାଏ ଯେ ଜୀବନ କେବଳ ପ୍ରତିଯୋଗିତା ନୁହେଁ; ଏହା ଏକ ସାଧନା।
“କରି କରାଉ ଥାହି ମୁହିଁ”ର ଅର୍ଥ ଏହା ନୁହେଁ ଯେ ମଣିଷ କର୍ମ ଛାଡ଼ି ଦେବ। ବରଂ ସେ ନିଷ୍ଠାର ସହ କର୍ମ କରିବ, କିନ୍ତୁ ଅହଂକାର ବିନା। ସେ ସଫଳତାରେ ଗର୍ବ କରିବ ନାହିଁ, ବିଫଳତାରେ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିବ ନାହିଁ। ଏହି ସମତ୍ୱ ହିଁ ଭାରତୀୟ ଦର୍ଶନର ମୂଳ।
ଆଜିର ଡିଜିଟାଲ ଯୁଗରେ ଯୁବମାନଙ୍କ ମନ ସବୁବେଳେ ବ୍ୟସ୍ତ। ମୋବାଇଲ ସ୍କ୍ରିନ, ନୋଟିଫିକେସନ, ଲାଇକ୍, ଫଲୋଅର ଓ ଭର୍ଚୁଆଲ ପରିଚୟ ମଧ୍ୟରେ ସେମାନେ ନିଜର ପ୍ରକୃତ ସ୍ୱରୂପକୁ ହରାଇ ବସୁଛନ୍ତି। ଏପରି ସମୟରେ ଏହି ପଙ୍କ୍ତି ଆତ୍ମଚିନ୍ତନର ଆହ୍ୱାନ କରେ। ଏହା କହେ— ବାହାର ଦୁନିଆକୁ ଜିତିବା ପୂର୍ବରୁ ନିଜ ମନକୁ ଜିତ। ଯେ ନିଜ ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରେ, ସେହି ପ୍ରକୃତ ବିଜୟୀ।
ଏହି ଦର୍ଶନ ପରିବାରିକ ସମ୍ପର୍କକୁ ମଧ୍ୟ ସୁଦୃଢ଼ କରିପାରେ। ସମର୍ପଣର ଭାବ ମଣିଷକୁ ନମ୍ର କରେ, କ୍ଷମା କରିବା ଶିଖାଏ, ଅନ୍ୟର ସଫଳତାରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେବାର ଶକ୍ତି ଦିଏ। ଆଜିର ସମାଜରେ ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ୱାର୍ଥ, ଅହଂକାର ଓ ଅସହିଷ୍ଣୁତା ବଢ଼ୁଛି, ସେଠାରେ ଏହି ମୂଲ୍ୟବୋଧ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରାସଙ୍ଗିକ।
ଆମର ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ମଧ୍ୟ ଏହି ଦର୍ଶନରୁ ଅନେକ କିଛି ଶିଖିପାରେ। ଶିକ୍ଷା କେବଳ ଚାକିରି ପାଇବାର ମାଧ୍ୟମ ନୁହେଁ; ଏହା ଚରିତ୍ର ଗଠନର ପ୍ରକ୍ରିୟା। ଯଦି ବିଦ୍ୟାଳୟ, ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ ଓ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଭାରତୀୟ ଜ୍ଞାନ ପରମ୍ପରା, ଗୀତାର କର୍ମଯୋଗ, ଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତି ଓ ଏପରି ଜୀବନଦର୍ଶନ ଉପରେ ଆଲୋଚନା ହୁଏ, ତେବେ ଯୁବପିଢ଼ି କେବଳ ଦକ୍ଷ ନୁହେଁ, ମାନସିକ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ସୁଦୃଢ଼ ହେବେ।
ଅବଶ୍ୟ ଏଠାରେ ଗୋଟିଏ କଥା ସ୍ପଷ୍ଟ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଅବସାଦ କିମ୍ବା ଆଞ୍ଜାଇଟି ଭଳି ମାନସିକ ସମସ୍ୟା ଥିଲେ ଚିକିତ୍ସକ, ମନୋବିଜ୍ଞାନୀ କିମ୍ବା ପରାମର୍ଶଦାତାଙ୍କ ସହାୟତା ନେବା ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ। ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଦର୍ଶନ ମନକୁ ଦୃଢ଼ କରିବାର ଏକ ମହତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଧାର ହୋଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ଏହା ପେଶାଦାର ଚିକିତ୍ସାର ବିକଳ୍ପ ନୁହେଁ; ବରଂ ଏହାର ଏକ ମୂଲ୍ୟବାନ ସହଯୋଗୀ।
ଶେଷରେ କୁହାଯାଇପାରେ, “କରି କରାଉ ଥାହି ମୁହିଁ, ତୋ ବିନୁ ଅନ୍ୟଗତି ନାହିଁ” କେବଳ ଏକ ଭକ୍ତିର ପଙ୍କ୍ତି ନୁହେଁ; ଏହା ଭାରତୀୟ ସଭ୍ୟତାର ଚିରନ୍ତନ ଜୀବନଦର୍ଶନ। ଏହା ଆମକୁ ଶିଖାଏ— କର୍ମ କର, କିନ୍ତୁ ଅହଂକାର କର ନାହିଁ; ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖ, କିନ୍ତୁ ନିରାଶ ହୁଅ ନାହିଁ; ସଫଳତା ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କର, କିନ୍ତୁ ନିଜକୁ ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ ଭାବ ନାହିଁ। ସମର୍ପଣ, ବିଶ୍ୱାସ, କର୍ମ ଓ ନମ୍ରତା— ଏହି ଚାରିଟି ସ୍ତମ୍ଭ ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଏହି ଦର୍ଶନ ଆଜିର ଯୁବପିଢ଼ି ପାଇଁ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗୁରୁମନ୍ତ୍ର ହୋଇପାରେ।
ଯଦି ଆମେ ଏହି ବାଣୀକୁ କେବଳ ଓଠରେ ନୁହେଁ, ଜୀବନରେ ଧାରଣ କରିପାରିବା, ତେବେ ବ୍ୟକ୍ତି, ପରିବାର, ସମାଜ ଓ ଜାତି— ସମସ୍ତଙ୍କ ଜୀବନରେ ଶାନ୍ତି, ସନ୍ତୁଳନ ଓ ମାନବିକତାର ନୂତନ ପ୍ରଭାତ ଉଦୟ ହେବ।
(କୁଳପତି, ରାଜେନ୍ଦ୍ର ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ, ପ୍ରଜ୍ଞା ବିହାର, ବଲାଙ୍ଗୀର।)
