ମାଟି ବଞ୍ଚିଲେ ହିଁ ବଞ୍ଚିବ ଜୀବନ

ଡା. ରାଜାରାମ ଷଡ଼ଙ୍ଗୀ

“ସେ ନା ଉଡ଼େ, ନା ଗାଏ, ନା ରଙ୍ଗିନ ଡେଣାରେ ମନ ମୋହେ। ତଥାପି ସେ ପୃଥିବୀର ସବୁଠାରୁ ପରିଶ୍ରମୀ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ। ଦିନ ନୁହେଁ, ରାତି ନୁହେଁ—ମାଟି ତଳେ ନିରନ୍ତର ପରିଶ୍ରମ କରି ସେ ଗଢ଼ିଚାଲେ ଉର୍ବରତାର ଭିତ୍ତି। ସେହି ନିରବ ଶ୍ରମିକର ନାମ—ଗେଣ୍ଡାଳିଆ।”

ବର୍ଷା ପରେ ଭିଜା ମାଟିରେ ଗେଣ୍ଡାଳିଆ ଦେଖାଗଲେ ଆମ ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନେ କହୁଥିଲେ—”ମାଟି ଜୀବନ୍ତ ଅଛି।” ଏହି ସରଳ କଥାରେ ଲୁଚିରହିଛି ଗଭୀର ବୈଜ୍ଞାନିକ ସତ୍ୟ। ଯେଉଁ ମାଟିରେ ଗେଣ୍ଡାଳିଆ ଅଛି, ସେହି ମାଟି ସାଧାରଣତଃ ଜୈବ ପଦାର୍ଥରେ ସମୃଦ୍ଧ, ବାୟୁ ଚଳାଚଳ ଉପଯୁକ୍ତ ଏବଂ କୃଷି ପାଇଁ ଅଧିକ ଉର୍ବର।

ଗେଣ୍ଡାଳିଆ କେବଳ ଏକ କ୍ଷୁଦ୍ର ମୃତ୍ତିକାଜୀବ ନୁହେଁ; ସେ ପ୍ରକୃତିର ଅଦୃଶ୍ୟ ପ୍ରକୌଶଳୀ (Ecosystem Engineer)। ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ “ମାଟିର ପ୍ରକୌଶଳୀ” ବୋଲି କହନ୍ତି, କାରଣ ସେମାନେ ମାଟିର ଗଠନ, ଜଳଧାରଣ କ୍ଷମତା, ପୋଷକ ଚକ୍ର ଓ ଜୈବ ବିବିଧତାକୁ ନିରନ୍ତର ସୁଦୃଢ଼ କରନ୍ତି।

ପ୍ରାୟ ଦୁଇ ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ବରୁ ଆରିଷ୍ଟଟଲ ଗେଣ୍ଡାଳିଆକୁ “ପୃଥିବୀର ଅନ୍ତଃକରଣ” ବୋଲି କହିଥିଲେ। ପରେ ଚାର୍ଲସ ଡାର୍ୱିନ୍ ଗେଣ୍ଡାଳିଆ ଉପରେ ବର୍ଷବ୍ୟାପୀ ଗବେଷଣା କରି ଲେଖିଥିଲେ ଯେ, ପୃଥିବୀର ଉର୍ବର ମାଟି ଗଠନରେ ଏହି କ୍ଷୁଦ୍ର ପ୍ରାଣୀର ଅବଦାନ ଅପରିମେୟ। ଆଜି ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ତିକା ବିଜ୍ଞାନରେ ତାଙ୍କ ଗବେଷଣା ମୌଳିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ବହନ କରେ।ଗେଣ୍ଡାଳିଆ ଶୁଖିଲା ପତ୍ର, ଜୈବ ଆବର୍ଜନା ଓ ମୃତ ଉଦ୍ଭିଦ ଅଂଶକୁ ଖାଇ ତାହାକୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ପୋଷକସମୃଦ୍ଧ ମୃତ୍ତିକାରେ ପରିଣତ କରେ। ସେମାନଙ୍କର ବିସର୍ଜନ (Castings) ନାଇଟ୍ରୋଜେନ, ଫସଫରସ, ପୋଟାସିୟମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୋଷକତତ୍ତ୍ୱରେ ସମୃଦ୍ଧ ଥାଏ। ଏହି କାରଣରୁ ଆଜି ଭର୍ମିକମ୍ପୋଷ୍ଟ (Vermicompost) ଜୈବିକ କୃଷିର ଏକ ଅମୂଲ୍ୟ ସମ୍ପଦ।

ଗେଣ୍ଡାଳିଆ ମାଟିରେ ସୁଡ଼ଙ୍ଗ ସୃଷ୍ଟି କରି ବାୟୁ ଓ ଜଳର ସଞ୍ଚାଳନକୁ ସହଜ କରନ୍ତି। ଏହା ଫଳରେ ଗଛର ଚେର ସୁସ୍ଥ ଭାବରେ ବିକଶିତ ହୁଏ। ଗୋଟିଏ ସୁସ୍ଥ କୃଷିଜମିରେ ହଜାର ହଜାର ଗେଣ୍ଡାଳିଆ ଥାଇପାରନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ନିରବରେ ମାଟିର ଉର୍ବରତାକୁ ବଢ଼ାଇ ଚାଲିଥାନ୍ତି।କିନ୍ତୁ ଆଜି ସେମାନଙ୍କର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ସଙ୍କଟରେ। ରାସାୟନିକ ସାର ଓ କୀଟନାଶକର ଅତ୍ୟଧିକ ବ୍ୟବହାର, ମାଟିର ଅତ୍ୟଧିକ ଚାଷ, ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ଓ ଶିଳ୍ପ ବର୍ଜ୍ୟ, ଏବଂ ଜୈବ ପଦାର୍ଥର ଅଭାବ ଗେଣ୍ଡାଳିଆଙ୍କ ସଂଖ୍ୟାକୁ କମାଇ ଦେଉଛି। ଗେଣ୍ଡାଳିଆ କମିବା ଅର୍ଥ ମାଟିର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଅବନତି।

ଓଡ଼ିଶାର କୃଷି ସଂସ୍କୃତିରେ ମାଟିକୁ “ଧରିତ୍ରୀ ମା'” ବୋଲି ସମ୍ବୋଧନ କରାଯାଏ। ନୂଆଖାଇ ପରି ପର୍ବ ଆମକୁ ଅନ୍ନ ପ୍ରତି କୃତଜ୍ଞତା ଶିଖାଏ। କିନ୍ତୁ ଅନ୍ନ ଉତ୍ପାଦନର ଏହି ଅଦୃଶ୍ୟ ସହଯୋଗୀ ଗେଣ୍ଡାଳିଆକୁ ଆମେ ପ୍ରାୟ ଭୁଲିଯାଉ। ଲୋକଜୀବନରେ “ମାଟି ଜୀବନ୍ତ” ବୋଲି ଯେଉଁ ଧାରଣା ଥିଲା, ଆଧୁନିକ ମୃତ୍ତିକା ବିଜ୍ଞାନ ତାହାକୁ ସମର୍ଥନ କରୁଛି।

ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ମଧ୍ୟ ଗେଣ୍ଡାଳିଆଙ୍କୁ ପ୍ରଭାବିତ କରୁଛି। ଦୀର୍ଘ ଖରା, ଅତ୍ୟଧିକ ଉତ୍ତାପ ଓ ଅନିୟମିତ ବର୍ଷା ମାଟିର ଆର୍ଦ୍ରତାକୁ ବଦଳାଇ ଦେଉଛି, ଯାହା ସେମାନଙ୍କ ଜୀବନ ପାଇଁ ବିପଦଜନକ। ଗେଣ୍ଡାଳିଆ କମିଲେ ମାଟିର କାର୍ବନ ସଂରକ୍ଷଣ କ୍ଷମତା ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାବିତ ହୁଏ, ଯାହା ଜଳବାୟୁ ସଙ୍କଟକୁ ଆହୁରି ଜଟିଳ କରିପାରେ।

ଆଜି ସମୟ ଆସିଛି ମାଟିକୁ କେବଳ ଉତ୍ପାଦନର ମାଧ୍ୟମ ଭାବେ ନୁହେଁ, ଏକ ଜୀବନ୍ତ ପରିସଂସ୍ଥା ଭାବେ ଦେଖିବାର। ଜୈବିକ କୃଷି, ଫସଲ ଅବଶିଷ୍ଟର ସଠିକ ବ୍ୟବହାର, ଭର୍ମିକମ୍ପୋଷ୍ଟ ପ୍ରସ୍ତୁତି, ରାସାୟନିକ କୀଟନାଶକର ବିବେକପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟବହାର ଏବଂ ମୃତ୍ତିକା ସଂରକ୍ଷଣ ମାଧ୍ୟମରେ ଗେଣ୍ଡାଳିଆଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା କରାଯାଇପାରିବ।ଗେଣ୍ଡାଳିଆ ଆମକୁ ଏକ ବଡ଼ ଶିକ୍ଷା ଦିଏ। ସେ ନିରବରେ କାମ କରେ, କିନ୍ତୁ ତାହାର ଅବଦାନରେ ସବୁଜ ହୁଏ କ୍ଷେତ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ ଅମଳା ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧ ହୁଏ ଜୀବନ।ଆସନ୍ତୁ, ଆମେ ମାଟିର ଏହି ନିରବ କୃଷକଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଇବା। କାରଣ ଗେଣ୍ଡାଳିଆ ବଞ୍ଚିଲେ ମାଟି ବଞ୍ଚିବ; ମାଟି ବଞ୍ଚିଲେ କୃଷି ବଞ୍ଚିବ; ଆଉ କୃଷି ବଞ୍ଚିଲେ ମଣିଷର ଭବିଷ୍ୟତ ସୁରକ୍ଷିତ ରହିବ।

ପଡିଆବାହାଲ, ସମ୍ବଲପୁର
ଫୋନ:୯୪୩୭୪ ୦୫୪୫୫